Nga giảm mạnh dự trữ vàng để bù chi tiêu, khối lượng xuống mức thấp nhất kể từ tháng 3/2022

Tình hình chung

Trong bối cảnh giá vàng leo lên các đỉnh lịch sử, Nga tiếp tục đóng vai trò bên bán trong tháng 4, khiến khối lượng dự trữ kim loại quý của Ngân hàng Trung ương Nga (CBR) suy giảm theo chuỗi.

Số liệu dự trữ

Tính đến ngày 1/5, CBR nắm giữ 73,9 triệu ounce vàng thỏi. Trong vòng một tháng, lượng vàng này đã giảm 200.000 ounce, nâng tổng mức giảm từ đầu năm 2026 lên 900.000 ounce. Mức dự trữ hiện là thấp nhất kể từ tháng 3/2022.

Xét theo khối lượng, ngân hàng trung ương Nga đã giảm 27,9 tấn vàng trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 4 — con số được ghi nhận là lần sụt giảm lớn nhất trong dự trữ vàng quốc gia kể từ năm 2002, theo dữ liệu của Hội đồng Vàng Thế giới. Để so sánh, vào tháng 5/2002 CBR từng giảm 41,5 tấn chỉ trong một tháng.

Bối cảnh lịch sử giao dịch của CBR

Kể từ năm 2002, Ngân hàng Trung ương Nga thường là bên mua lớn, tích lũy hàng trăm tấn mỗi năm và hiếm khi bán; trước đây chưa từng bán quá 100.000 ounce (tương đương 3,1 tấn) trong một tháng. Ngoại lệ duy nhất là tháng 7/2005, khi 7,7 tấn vàng được rút khỏi bảng cân đối kế toán.

Lý do bán và tác dụng đối với ngân sách

CBR hiện bán vàng để phục vụ các giao dịch song song liên quan tới thanh lý tài sản từ Quỹ Tài sản Quốc gia, nằm trong phần dự trữ vàng và ngoại hối của Nga.

Theo nhà phân tích Natalia Milchakova của Freedom Finance Global, được dẫn lại bởi The Moscow Times, động cơ chính là để bù đắp thâm hụt ngân sách, vốn đã đạt 4,6 nghìn tỷ ruble vào cuối tháng 3. Bà cảnh báo rằng nếu không có một phần bù đắp từ Ngân hàng Trung ương trong bối cảnh doanh thu dầu khí yếu, con số thâm hụt có thể đã vượt 5 nghìn tỷ ruble. Bà cũng cho biết vàng đã được đổi lấy nhân dân tệ nhằm tích lũy dự trữ ngoại tệ khi xuất khẩu sụt giảm vào đầu năm.

Chuỗi bán và báo cáo gần đây

Số liệu tháng 4 tiếp nối chuỗi các đợt bán vàng có quy mô lớn hơn bình thường, trong bối cảnh Nga đối mặt áp lực từ xung đột tại Ukraine và các lệnh trừng phạt. Trước đó, CBR công bố rằng dự trữ vàng của Nga đã giảm xuống còn 2.304,76 tấn tính đến 1/4/2026, trong đó có mức giảm 6,22 tấn riêng trong tháng 3.

Đáng chú ý, CBR cho biết vào ngày 20/2 đã bán 300.000 ounce vàng trong tháng 1 khi giá vàng đạt mức kỷ lục trên 5.500 USD/ounce, đẩy tổng dự trữ xuống còn 74,5 triệu ounce. Đó là lần giảm dự trữ đầu tiên kể từ tháng 10 năm trước.

Giá vàng trung bình trong tháng 1 ở mức khoảng 4.700 USD/ounce, với thời điểm đỉnh khoảng 5.600 USD/ounce. Doanh thu từ bán vàng thỏi trong giai đoạn đó ước tính dao động từ 1,41 tỷ USD đến 1,68 tỷ USD. Dù vậy, giá trị kho vàng của Nga vẫn tăng 23% trong tháng 1, lên 402,7 tỷ USD do đà tăng của giá vàng toàn cầu.

Cầu nội địa và giao dịch trên sàn

Nhu cầu vàng trong nước tăng mạnh khi nền kinh tế bước sang năm thứ năm chịu tác động từ cuộc chiến tại Ukraine. Theo Sở Giao dịch Moscow, khối lượng giao dịch vàng trong tháng trước tăng hơn 350% so với tháng 3/2025, đạt 42,6 tấn, gồm 28,6 tấn giao dịch hoán đổi và 14 tấn giao dịch giao ngay. Tính theo đồng ruble, giá trị giao dịch tăng 500% so với cùng kỳ, lên 534,4 tỷ ruble, tương đương khoảng 7,1 tỷ USD.

Tích lũy vàng của Nga qua các giai đoạn

Phần lớn trữ lượng vàng Nga được tích lũy trong giai đoạn 2002–2025, khi nước này mua hơn 1.900 tấn vàng. Trong đó, hơn 500 tấn được mua giai đoạn 2008–2012 và khoảng 1.200 tấn trong 2014–2019. Theo nhà phân tích Nikolai Dudchenko của Finam, lượng vàng ròng Nga mua thêm kể từ năm 2020 chỉ đạt 55,4 tấn.

Ông Dudchenko cho rằng một số ngân hàng trung ương đang bán vàng để trang trải chi tiêu, bao gồm chi tiêu quốc phòng, và để bù đắp chi phí năng lượng tăng cao cũng như hỗ trợ tỷ giá nội tệ.

Quan hệ thương mại vàng với Trung Quốc và diễn biến giá

Trong nửa đầu năm 2025, xuất khẩu kim loại quý của Nga sang Trung Quốc đã gần như tăng gấp đôi về giá trị. Nhập khẩu quặng và kim loại quý tinh luyện từ Trung Quốc, bao gồm vàng và bạc, nhảy vọt 80% lên 1 tỷ USD so với cùng kỳ năm trước. Giá kim loại quý đã tăng khoảng 28% trong năm nay do rủi ro địa chính trị, căng thẳng thương mại, cùng hoạt động mua vào của các ngân hàng trung ương và các quỹ ETF; giá giao ngay đã tăng gần 43% trong 12 tháng qua.

Về sản lượng, Nga hiện là nhà sản xuất vàng lớn thứ hai thế giới, chỉ sau Trung Quốc, với sản lượng hàng năm vượt 300 tấn. Dù Ngân hàng Trung ương Nga từng thuộc nhóm các ngân hàng mua vàng lớn nhất thế giới, hoạt động mua vào đã giảm kể từ khi nước này mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine năm 2022. Trong khi đó, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc vẫn nằm trong nhóm mua mạnh những năm gần đây.

Tiêu thụ nội địa và kim loại khác

Ngành khai thác Nga cũng hưởng lợi từ nhu cầu bán lẻ trong nước: trong năm 2024, người tiêu dùng Nga mua 75,6 tấn vàng, tương đương khoảng 25% sản lượng vàng hàng năm của cả nước, nhằm bảo toàn tài sản khi đồng ruble suy yếu.

Đà tăng của các kim loại quý khác cũng giúp doanh thu của các nhà khai thác lớn. MMC Norilsk Nickel PJSC đã tăng xuất khẩu sang Trung Quốc trong năm nay; giá palladium và bạch kim lần lượt tăng 38% và 59% trong năm 2025.

Kết luận ngắn

Việc bán vàng để tài trợ cho thâm hụt ngân sách có thể còn tiếp diễn khi chi tiêu chính phủ vượt mục tiêu. Hành vi bán vàng của Ngân hàng Trung ương Nga phù hợp với xu hướng một số ngân hàng trung ương khác, đặc biệt tại các nền kinh tế đang phát triển.

Giá vàng hôm nay giảm 500 nghìn đồng/lượng cả ở vàng SJC và vàng nhẫn.