Khi vàng và kim cương khó thanh khoản: người giữ tài sản lâm vào cảnh 'ôm hàng' giữa biến động

Vàng từ lâu được xem là phương án dự trữ cho những tình huống khẩn cấp, nhưng hiện nay không ít chủ sở hữu rơi vào thế bị động khi cần tiền: không thể bán ngay hoặc bị giới hạn trong cách thức thanh toán. Cùng thời điểm, thị trường kim cương cũng ghi nhận tình trạng giảm sức mua khiến người bán gặp khó.

Những trường hợp thực tế

Chị Thiên An (46 tuổi, ngụ phường Gò Vấp, TPHCM) nhiều năm mua vàng tích lũy và mới mua 20 chỉ vàng nhẫn của PNJ vào dịp vía Thần Tài vừa qua với ý định vừa lấy may, vừa để dành cho con. Khi con gái sắp đi du học, chị có ý định bán số vàng này để chi trả học phí và tiền ký túc xá, nhưng được thông báo sẽ được thanh toán theo nhiều đợt trong vòng 120 ngày. Chị An cho biết tình huống này khiến gia đình bị động vì mua vàng là để phòng lúc cần tiền ngay.

Chị Minh Trang (ngụ phường An Đông) cho biết toàn bộ vàng tích trữ và trang sức của chị mua tại tiệm vàng Kim Lý. Gần một tháng qua, tiệm vàng này đóng cửa và chưa rõ khi nào mở lại. Khi cần tiền gấp, chị mang vàng, nữ trang đến nhiều cửa hàng khác trong khu vực An Đông và các tiệm kim hoàn tại An Đông Plaza nhưng đều bị từ chối. Một nhân viên cửa hàng nói: "Chị mua ở đâu thì bán ở đó, bên em không nhận vàng của nơi khác".

Chị Hòa (ngụ xã Nhà Bè) đang sở hữu bộ trang sức kim cương trị giá hàng tỷ đồng. Sau khi xuất hiện các thông tin liên quan đến thị trường kim cương, chị không còn muốn mang bộ trang sức nữa và định bán để thu hồi vốn. Tuy nhiên, cửa hàng nơi chị mua đã đóng cửa và không thu mua lại; các cửa hàng còn mở cửa cũng từ chối. Chị Hòa đã đăng tin rao bán trên các hội nhóm mua bán kim cương, đá quý với hy vọng "pass càng nhanh càng tốt", nhưng hiện các hội nhóm chủ yếu có người bán chứ rất ít người hỏi mua.

Góc nhìn từ Hiệp hội và cơ quan quản lý

Đại diện Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) cho biết ngành vàng bạc, đá quý đã được quản lý từ năm 1988 bằng nhiều văn bản pháp lý. Hoạt động kinh doanh vàng được quản lý tương đối chặt chẽ thông qua Nghị định 24/2012/NĐ-CP cùng các thông tư bổ sung, trong khi lĩnh vực đá quý và kim cương vẫn chưa có hành lang pháp lý tương xứng.

VGTA nhận định các sự cố gần đây chắc chắn ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng, đặc biệt khi một số đơn vị kinh doanh kim cương cũng là những đầu mối bán vàng lớn trên thị trường. Tuy nhiên, theo đại diện này, vàng khác với kim cương ở một số điểm then chốt: các doanh nghiệp lớn trong ngành vàng có lịch sử hình thành và phát triển hàng chục năm, không dễ đánh đổi uy tín; về mặt kỹ thuật, vàng có thể kiểm định tương đối nhanh bằng cách nấu chảy hoặc cắt mẫu để xác định tuổi vàng ngay tại các tiệm.

Ngược lại, việc xác định kim cương phức tạp hơn nhiều với các chứng chỉ GIA, phân biệt nhân tạo và tự nhiên. Để giảm rủi ro, nhiều doanh nghiệp đã ép vỉ với vàng nhẫn các loại nhằm hạn chế gian lận.

Với diễn biến hiện tại, VGTA khuyến nghị người tiêu dùng giữ bình tĩnh, tránh hành động theo đám đông; nếu không thực sự cần tiền cho nhu cầu cấp bách, bán vàng trong lúc thị trường biến động có thể khiến chủ sở hữu chịu thiệt.

Bà Trần Thị Ngọc Liên - Phó Giám đốc Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh khu vực 2 - cho biết các vụ việc vi phạm pháp luật trong lĩnh vực kinh doanh kim cương, đá quý đang được cơ quan chức năng điều tra, xác minh theo đúng quy định. Việc xác định hành vi vi phạm và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan thuộc thẩm quyền của cơ quan tiến hành tố tụng.

Bà Liên lưu ý người dân cần tiếp cận thông tin từ nguồn chính thống và không nên đồng nhất sai phạm của một số cá nhân, tổ chức với toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ. Trên thực tế, vẫn có nhiều doanh nghiệp hoạt động đúng quy định, chịu sự quản lý, cấp phép và kiểm tra định kỳ của cơ quan chức năng.

Theo bà Liên, trong bối cảnh hiện nay, người tiêu dùng nên cân nhắc kỹ trước khi quyết định mua hoặc bán vàng; khi giao dịch cần ưu tiên cơ sở kinh doanh hợp pháp, yêu cầu đầy đủ hóa đơn, chứng từ, lưu giữ phiếu bảo hành và chứng thư kiểm định (nếu có), đồng thời tìm hiểu rõ chính sách thu mua lại của đơn vị bán. Khi phát hiện dấu hiệu vi phạm, người dân cần phản ánh kịp thời tới lực lượng quản lý thị trường hoặc cơ quan công an để được xem xét xử lý theo quy định.

Về phía doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh vàng trang sức, mỹ nghệ, bà Liên đề nghị tiếp tục tuân thủ nghiêm các quy định về hóa đơn, chứng từ; công khai, minh bạch chính sách bán hàng và thu mua lại sản phẩm; chủ động cung cấp thông tin cho khách hàng và phối hợp với cơ quan chức năng khi có yêu cầu.

Diễn biến hiện tại cho thấy thị trường đang trải qua giai đoạn sàng lọc; những sự cố liên tiếp dù gây khó khăn trước mắt đang buộc hệ thống phải chấp nhận sự thay đổi và rà soát kỹ hơn trong hoạt động kinh doanh.