Khách hàng ùn ùn bán vàng, kim cương sau bê bối SJC - PNJ: Niềm tin vào thương hiệu bị tổn thương

Những ngày gần đây, thị trường vàng bạc, đá quý chứng kiến lượng khách lớn tìm đến hai hệ thống SJC và PNJ để bán tài sản, sau khi cơ quan điều tra công bố thông tin liên quan đến một đường dây buôn lậu kim cương. Sự kiện này đã kích hoạt làn sóng lo ngại và bán tháo, ảnh hưởng tới cả kim cương lẫn vàng miếng, vàng trang sức.

Dòng người tìm đến SJC ngay sau thông tin điều tra

Tại Công ty Vàng bạc đá quý Sài Gòn, thông tin cho biết 3.400 viên kim cương nhập lậu đã được đưa vào hệ thống bán lẻ của công ty trong giai đoạn 2022-2024 khiến nhiều khách hàng vội vã đem tài sản đến bán.

Đỉnh điểm vào ngày 23/7, rất đông khách đổ về trung tâm SJC lớn nhất TP.HCM trên đường Nguyễn Thị Minh Khai để xử lý kim cương; song song đó nhiều người cũng mang vàng miếng và vàng nhẫn SJC đến bán. Làn sóng bán tháo diễn ra bất chấp giá vàng trong nước giảm mạnh do lượng người bán áp đảo người mua.

Số lượng khách có nhu cầu bán tại SJC giảm bớt vào ngày kế tiếp, nhưng vẫn còn nhiều người quyết định đem vàng đi bán vì cảm thấy “không yên tâm”.

Phản ứng và thay đổi thu mua tại PNJ

Tại PNJ, vụ việc bắt nguồn từ thông tin cựu giám đốc công ty kiểm định P-Lab (công ty kiểm định kim cương của PNJ) bị liên quan tới đường dây buôn lậu kim cương. Trong khoảng 3 tuần gần đây, nhiều khách sở hữu kim cương PNJ đã tìm đến cửa hàng để bán ra, đồng thời vàng cũng chịu ảnh hưởng khi khách hàng thiếu yên tâm.

Ban đầu PNJ vẫn thanh toán nhanh trong ngày, nhưng gần đây hệ thống áp dụng phương thức thu mua mới: chỉ một số cửa hàng được phép thu mua; khách phải bốc số thứ tự vào buổi sáng (hệ thống giới hạn số lượng giao dịch bán trong ngày), giao dịch bán vào buổi chiều và việc trả tiền được chia thành 5 đợt trả tiền trong vòng 4 tháng đối với cả kim cương, vàng và trang sức.

Cách làm này khiến nhiều khách bức xúc, có người mang 1-2 chỉ vàng đến nhưng vẫn không được thanh toán ngay mà phải tuân thủ quy định. Họ phản ánh rằng khi mua vàng được thanh toán một lần thì khi bán lại cũng nên được nhận đủ, trong khi nhiều người cần tiền gấp để giải quyết công việc nên việc nhận tiền từng phần làm đảo lộn kế hoạch tài chính.

Cam kết và giới hạn thanh toán từ hai doanh nghiệp

Đứng trước áp lực, cả SJC và PNJ đều điều chỉnh hình thức thu mua. SJC thông báo hiện thu mua đầy đủ cho khách trong ngày, nhưng các giao dịch bán vàng miếng và vàng nhẫn thực hiện sau 15h chiều hoặc có giá trị trên 500 triệu đồng sẽ được dời thanh toán sang ngày làm việc hôm sau. Riêng kim cương và nữ trang do thủ tục kiểm tra phức tạp nên thời gian chờ có thể kéo dài 1-2 ngày.

PNJ ở giai đoạn tiếp theo áp dụng giới hạn cửa hàng thu mua và cơ chế trả góp nêu trên, khiến một số khách phải chờ lâu hơn và nhận tiền thành nhiều đợt.

Nhận định của chuyên gia về nguyên nhân và hệ quả

Theo chuyên gia kinh tế Huỳnh Thanh Điền, SJC và PNJ là hai thương hiệu nhận được nhiều niềm tin của khách hàng trong ngành vàng bạc đá quý, nên khi thông tin tiêu cực xuất hiện đã gây ra một cuộc khủng hoảng niềm tin chưa từng có. Ông phân tích rằng đặc thù kinh doanh vàng bạc, đá quý dựa trên chênh lệch mua vào - bán ra khiến dòng tiền dự trữ của doanh nghiệp không thể vô hạn; trong điều kiện hoảng loạn, lượng người bán tăng mạnh trong khi người mua rất ít sẽ khiến doanh nghiệp mất cân đối dòng tiền và phải giãn tiến độ thanh toán.

Vấn đề lộ thông tin về đá ngoài sổ sách

Khủng hoảng niềm tin tại SJC còn bị khuếch đại bởi thông tin hơn 170.800 viên đá màu, đá quý được ghi nhận ngoài bảng cân đối kế toán với giá trị bình quân chỉ hơn 6.000 đồng/viên. Các chuyên gia cho rằng về mặt kỹ thuật kế toán, đây có thể là đá tháo ra từ sản phẩm cũ khách bán lại, được ghi nhận với giá tượng trưng để theo dõi hiện vật chứ không phản ánh giá thương mại thực tế. Tuy nhiên, cần có lời giải thích chính thức từ SJC để minh bạch thông tin.

Khuyến nghị minh bạch từ học giả

TS. Châu Đình Linh - Giảng viên trường đại học Ngân hàng TP.HCM, lưu ý khi niềm tin bị lung lay thì mọi thông tin dễ bị hiểu theo hướng tiêu cực. Ông cho rằng SJC nên công khai giải trình rõ ràng: đó là loại đá gì, nguồn gốc hình thành, quyền sở hữu thuộc về ai, lý do phải theo dõi ngoài bảng cân đối kế toán và phương pháp xác định giá ghi sổ như thế nào. Theo ông, khôi phục niềm tin lúc này đòi hỏi doanh nghiệp phải minh bạch và chịu trách nhiệm giải trình, chứ không chỉ tranh luận đúng - sai.

Không chỉ kim cương, nhiều khách hàng tiếp tục bức xúc khi gặp khó khăn bán vàng tại PNJ, bởi vàng cũng bị giãn tiến độ thanh toán ra đến 120...