Từ cấm sở hữu tới trung tâm vàng toàn cầu: Quá trình thay đổi chính sách vàng của Trung Quốc

Chính sách kiểm soát vàng: 53 năm thay đổi

Trung Quốc từng duy trì chế độ kiểm soát nghiêm ngặt đối với vàng trong suốt 53 năm (1949-2002), từ giai đoạn mới thành lập cho đến đầu thế kỷ 21. Theo ông Hứa La Đức, nguyên Chủ tịch Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải, việc cấm dân sở hữu vàng trong giai đoạn 1949-1982 nhằm bảo vệ đồng nhân dân tệ non trẻ và giải quyết tình trạng thiếu ngoại tệ để nhập khẩu máy móc, thiết bị.

Ngay sau khi thành lập, đồng nhân dân tệ chịu áp lực lớn về uy tín và khả năng thanh toán quốc tế. Trong bối cảnh hệ thống Bretton Woods còn vận hành, USD được neo với vàng và giữ vai trò trung tâm trong thương mại toàn cầu. Do nguồn dự trữ vàng hạn chế, Trung Quốc áp dụng quản lý tập trung với mục tiêu ổn định thị trường tiền tệ.

Biện pháp và hệ quả trong nửa thế kỷ đầu

Năm 1950, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc ban hành "Biện pháp quản lý vàng bạc", đóng băng mọi giao dịch vàng bạc trong dân; cá nhân không được mua bán, cất trữ. Sau đó, khi đất nước thiếu ngoại tệ, chính phủ còn dùng vàng thu gom từ dân để cân đối cán cân thanh toán và nhập khẩu lương thực, thậm chí xuất khẩu khoảng 230 tấn vàng lấy ngoại tệ phục vụ công cuộc kiến thiết đất nước.

Đến thập niên 1980, nguồn ngoại tệ cải thiện và nhu cầu trong dân tăng lên, nên nhà nước cho phép mở cửa thị trường trang sức. Tuy nhiên, vì vàng vẫn là tài nguyên khan hiếm, cơ chế "thống nhất thu mua, thống nhất phân phối" tiếp tục được áp dụng: toàn bộ vàng sản xuất phải nộp cho ngân hàng trung ương, các đơn vị sản xuất muốn sử dụng vàng phải xin cấp hạn ngạch. Ví dụ, một nhà máy trang sức có thể được phân bổ 100kg vàng mỗi năm để sản xuất; đồng thời một phần vàng được giữ làm dự trữ ngoại hối quốc gia.

Trong giai đoạn này, giá vàng do ngân hàng trung ương ấn định chứ không do thị trường quyết định, nên hệ thống vẫn mang tính quản lý tập trung dù đã có nới lỏng.

Sự xuất hiện của Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải và chuyển đổi thị trường

Mãi đến năm 2002, Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) được khai trương. Từ thời điểm này, vàng bắt đầu được mua bán qua đấu giá, để cung - cầu do thị trường quyết định. Có thể nói cơ chế "thu gom - tích lũy" trong nửa thế kỷ trước đó đã góp phần tạo nền tảng cho công nghiệp và dự trữ ngoại hối của Trung Quốc.

Tăng trưởng của Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải

Sau hơn 20 năm hoạt động, SGE có hành trình phát triển mạnh mẽ. Về quy mô, từ 108 thành viên ban đầu, sàn hiện có 281 thành viên, bao gồm các ngân hàng thương mại, doanh nghiệp sản xuất vàng và các tổ chức tài chính quốc tế.

Về sản phẩm, từ chỉ 2 hợp đồng vàng giao ngay ban đầu, sàn đã mở rộng lên hàng chục sản phẩm đa dạng, bao gồm vàng giao dịch kỳ hạn, vàng kỳ hạn cố định cùng các sản phẩm phái sinh như quyền chọn, hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi và cả bạc, bạch kim.

Về giá trị giao dịch, năm 2009, sàn mới lần đầu vượt mốc 1.000 tỷ NDT. Đến năm 2020, con số đã đạt gần 37.000 tỷ NDT, tức tăng trưởng gần 40 lần chỉ trong hơn một thập kỷ.

Địa vị toàn cầu và các mốc quốc tế

Năm 2014, Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải khai trương mảng quốc tế, cho phép nhà đầu tư nước ngoài lần đầu tiên giao dịch vàng tại Trung Quốc — lần đầu một thị trường tài chính của nước này mở cửa cho người nước ngoài, đưa thị trường vàng Trung Quốc từ "sân chơi nội địa" thành "sân chơi toàn cầu".

Năm 2016, Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải ra mắt "Thượng Hải Kim", chỉ số giá vàng chuẩn đầu tiên trên thế giới được định giá bằng nhân dân tệ thay vì đồng USD, tạo tiếng nói mới trong việc định giá vàng bên cạnh London và New York. Ngày nay, cùng với London và New York, Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải được công nhận là một trong những trung tâm giao dịch vàng lớn nhất thế giới.

Quy mô sản xuất và tiêu dùng hiện tại

Trung Quốc hiện vừa là nước sản xuất vàng lớn nhất thế giới với 381 tấn/năm, vừa là thị trường tiêu thụ vàng hàng đầu toàn cầu với mức tiêu dùng lên tới gần 950 tấn/năm. Dù giá vàng cao kỷ lục khiến nhu cầu trang sức giảm xuống còn 360 tấn, người dân Trung Quốc vẫn chuyển sang mua vàng miếng, vàng xu, với lượng tiêu thụ đạt kỷ lục 504 tấn trong năm 2025.

Năm 2025, tổng giá trị giao dịch vàng tại Trung Quốc đạt mức kỷ lục: Sàn Giao dịch Vàng Thượng Hải (SGE) ghi nhận 49,86 nghìn tỷ NDT (khoảng 6.800 tỷ USD), trong khi Sàn Giao dịch Hàng hóa Thượng Hải (SHFE) xử lý 177,94 nghìn tỷ NDT.

Kết luận ngắn và nguồn

Hành trình từ việc cấm sở hữu vàng đến trở thành trung tâm giao dịch vàng toàn cầu phản ánh một quá trình chuyển đổi chính sách có tính hệ thống và dài hạn của Trung Quốc, gắn với mục tiêu ổn định tiền tệ, tích lũy dự trữ ngoại tệ và phát triển thị trường tài chính.

Theo Shanghai Gold Exchange, Xinhua News Agency, Shanghai Securities News

Cập nhật bảng giá mới nhất dưới đây để biết 5 cây vàng 9999 bao nhiêu tiền và nên mua vào hay bán ra nhằm tối ưu hóa lợi nhuận?