Bán tháo vàng của các ngân hàng trung ương: Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, Azerbaijan rút mạnh dự trữ vì lý do gì?

Thời điểm giá vàng từng leo lên vùng cao kỷ lục, một số ngân hàng trung ương đã bất ngờ chuyển vị thế thành người bán ròng. Hành động này đặt ra hai giả thiết: có phải vàng đang đảo chiều xu hướng, hay đây là các đợt bán nhằm giải quyết nhu cầu thanh khoản cấp bách?

Chi tiết các vụ bán theo quốc gia

Ngân hàng Trung ương Nga ghi nhận bán ròng 21,8 tấn vàng trong quý I/2026, theo The Economic Times. Riêng trong tháng 1, họ đã bán 300.000 ounce (khoảng 9,3 tấn) ngay khi giá vượt 5.500 USD/ounce, thu về ước tính 1,4-1,68 tỷ USD. Tính đến ngày 1/4, dự trữ vàng của Nga còn 2.304,76 tấn; động thái được cho là để bù đắp thâm hụt ngân sách đã lên tới 61,2 tỷ USD vào cuối tháng 3.

Quỹ Dầu khí Nhà nước Azerbaijan (SOFAZ), một trong những tổ chức nắm giữ vàng lớn trên thế giới, đã bán khoảng 22 tấn vàng trong quý I/2026, tương đương hơn 3 tỷ USD. Đây là lần đầu tiên SOFAZ bán vàng kể từ khi bắt đầu mua vào năm 2012.

Ngân hàng Trung ương Thổ Nhĩ Kỳ ghi nhận mức giảm dự trữ vàng lớn nhất. Trong tháng 3/2026, dự trữ vàng của nước này giảm khoảng 127 tấn, từ trên 800 tấn xuống còn khoảng 693 tấn. Riêng trong tuần cuối tháng 3, họ mất 50 tấn — mức giảm theo tuần lớn nhất kể từ năm 2018. Trong tổng lượng giảm đó, khoảng 22 tấn được bán trực tiếp và 31 tấn được dùng trong các hợp đồng hoán đổi (swap) để lấy ngoại tệ; một số nguồn tin ước tính tổng giá trị vàng được huy động lên tới 8 tỷ USD.

Tranh cãi và đề xuất tại Ba Lan

Ba Lan, từng là người mua vàng lớn, cũng rơi vào tầm ngắm khi Chủ tịch Ngân hàng Quốc gia Ba Lan Adam Glapinski đề xuất bán một phần dự trữ trong tổng số 550 tấn để bổ sung nguồn lực cho chương trình tăng chi quốc phòng trị giá khoảng 130 tỷ USD. Tuy nhiên, Bộ trưởng Tài chính Andrzej Domański gọi kế hoạch này là “ảo ảnh” và tuyên bố sẽ không thực hiện; Ba Lan hiện giữ lập trường đứng ngoài cho đến khi có quyết định chính thức.

Lý do phía sau các đợt bán: "phao cứu sinh" thanh khoản

Các chuyên gia mô tả động thái này như một dạng “phao cứu sinh”: vàng đang thực hiện đúng vai trò lịch sử của nó. Trong trường hợp Thổ Nhĩ Kỳ, nguyên nhân là khủng hoảng năng lượng thực sự: khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, giá dầu tăng vọt và đồng lira mất giá thêm 15%. Ngân hàng trung ương cần USD gấp để nhập khẩu năng lượng và can thiệp tỷ giá, nên đã dùng vàng như tài sản có tính thanh khoản cao nhất để đổi lấy USD qua các hợp đồng hoán đổi.

Đối với Nga, lý do chủ yếu là chi tiêu quân sự leo thang khiến thâm hụt ngân sách phình to. Khi nguồn thu từ dầu khí giảm, bán vàng là cách nhanh nhất để có tiền mặt mà không in thêm tiền gây lạm phát.

Azerbaijan ở trường hợp đặc biệt: vàng tăng giá quá nhanh khiến tỷ trọng vàng trong quỹ vượt ngưỡng cho phép (38% so với ngưỡng 35%), nên họ bán để tái cân bằng danh mục giống như một quỹ đầu tư chốt lời.

Nicky Shiels, chiến lược gia trưởng của tập đoàn hàng đầu thế giới về kim loại quý MKS Pamp, nhận xét: “Chẳng có gì thay đổi về luận điểm dài hạn. Những gì thay đổi là cuộc khủng hoảng mà họ chuẩn bị cuối cùng đã xảy ra. Vàng đang hoạt động đúng như thiết kế của nó”, phát biểu được Holland Gold dẫn lại.

Bức tranh rộng hơn: vẫn có dòng mua

Bất chấp những đợt bán lớn, bức tranh toàn cầu trong quý I/2026 cho thấy các ngân hàng trung ương vẫn mua ròng 244 tấn vàng, tăng 3% so với cùng kỳ năm ngoái và cao hơn mức trung bình 5 năm. Trung Quốc đã mua liên tiếp tháng thứ 17. Dù đang có tranh luận nội bộ, Ba Lan vẫn đặt mục tiêu hướng tới 700 tấn trong tương lai. Cộng hòa Séc, Uzbekistan và Ấn Độ tiếp tục mua đều đặn.

Các tổ chức tài chính lớn giữ quan điểm tích cực về giá vàng: Goldman Sachs dự báo vàng sẽ đạt 5.400 USD/ounce vào cuối năm 2026; Morgan Stanley kỳ vọng 5.200 USD/ounce; UBS cho rằng giá trung bình cả năm 2026 sẽ ở ngưỡng 5.000 USD/ounce; lạc quan nhất là J.P. Morgan khi nhận định vàng hoàn toàn có thể vươn tới vùng 6.000-6.300 USD/ounce.

John Reade, chiến lược gia trưởng của Hội đồng Vàng Thế giới, chia sẻ: "Đây là cú điều chỉnh rõ ràng nhất sau một thời gian dài - tín hiệu để các ngân hàng trung ương bắt đầu mua vào một cách đáng kể".

Stefan Gleason, Chủ tịch tập đoàn kinh doanh kim loại lớn tại Mỹ Money Metals Exchange, kết luận: “Đừng nhầm lẫn. Một vài ngân hàng bán vàng vì khủng hoảng không đồng nghĩa xu hướng đảo chiều. Ngược lại, chính những đợt bán này càng cho thấy vì sao vàng luôn là tài sản dự trữ chiến lược”.

Nguồn tin: WGC, Bloomberg, The Economic Times, Holland Gold.

Sau chuỗi ngày tăng mạnh, giá vàng hôm nay đã đảo chiều giảm sâu khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông hạ nhiệt.