Bãi bỏ "giấy phép con" cho ngành kim hoàn: mở cửa sản xuất, cần sớm cho nhập vàng nguyên liệu

Ngân hàng Nhà nước (NHNN) hiện đang lấy ý kiến về dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 24/2012/NĐ-CP liên quan đến quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Một trong những đề xuất nổi bật trong văn bản công bố ngày 29-5 là bãi bỏ cơ chế cấp "giấy phép con" đối với sản xuất, gia công và mua bán vàng trang sức, mỹ nghệ, có hiệu lực kể từ ngày 1-7.

Thay đổi cơ chế quản lý và những nghĩa vụ vẫn bắt buộc

Theo đề xuất, từ ngày 1-7 các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực vàng trang sức, mỹ nghệ sẽ không còn bị yêu cầu phải xin giấy chứng nhận đủ điều kiện hoạt động như trước đây. NHNN cũng dự kiến không thực hiện kiểm tra, thanh tra chuyên ngành theo cơ chế hiện hành đối với hoạt động này.

Dù bỏ giấy chứng nhận, các cơ sở sản xuất và kinh doanh vẫn phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật khác, bao gồm bảo đảm chất lượng sản phẩm, tiêu chuẩn kỹ thuật, quy định đo lường, ghi nhãn, niêm yết giá, hóa đơn chứng từ, nghĩa vụ thuế, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và phòng chống rửa tiền.

Ý kiến doanh nghiệp: giảm thủ tục nhưng cần chủ động về nguồn cung

Nguyễn Văn Dưng, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ Kim hoàn TP HCM (SJA), cho biết trước đây doanh nghiệp muốn tham gia sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ phải được cơ quan quản lý cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện khi đáp ứng các yêu cầu như giấy phép đăng ký kinh doanh phù hợp, cơ sở sản xuất hợp pháp và các giấy tờ liên quan đến môi trường, phòng cháy chữa cháy, an ninh trật tự. Khi đã đáp ứng, NHNN mới cấp giấy chứng nhận hoạt động.

Ông Dưng đánh giá đề xuất bãi bỏ giấy phép con là tín hiệu tích cực, giúp giảm một bước thủ tục hành chính và trao quyền chủ động hơn cho doanh nghiệp trong tổ chức sản xuất và chịu trách nhiệm về hoạt động của mình, song vẫn phải đảm bảo tuân thủ các điều kiện pháp luật về an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường...

Hiệp hội và kỳ vọng xuất khẩu

Lãnh đạo Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA) cho biết ngành kim hoàn nhiều năm qua đã đề nghị điều chỉnh các quy định sát với thực tế. Phụ lục IV của Luật Đầu tư 2025 đã xếp vàng trang sức, mỹ nghệ vào nhóm hàng hóa kinh doanh thông thường, vì vậy hiệp hội đề nghị cơ quan quản lý cụ thể hóa và đồng bộ quy định của NHNN với các văn bản của Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan.

VGTA ước tính nếu có cơ chế thuận lợi, nguồn nguyên liệu và môi trường kinh doanh ổn định, ngành vàng trang sức, mỹ nghệ Việt Nam có thể đạt kim ngạch xuất khẩu từ 4-5 tỉ USD mỗi năm.

Khủng hoảng nguyên liệu và đề xuất cho nhập khẩu

Nhiều doanh nghiệp nhấn mạnh nút thắt lớn nhất hiện nay là thiếu nguồn nguyên liệu sản xuất. Thời gian qua thị trường liên tục gặp tình trạng khan hiếm vàng nguyên liệu do chưa có doanh nghiệp nào được cấp phép nhập khẩu chính ngạch để phục vụ chế tác vàng trang sức, mỹ nghệ. Hệ quả là nhiều cơ sở chế tác gặp khó khăn trong duy trì và mở rộng sản xuất, cũng như xuất khẩu.

Nguyễn Thế Hùng, Phó Chủ tịch VGTA, cho rằng cùng với bãi bỏ các điều kiện kinh doanh, cơ quan quản lý cần sớm cho phép doanh nghiệp nhập khẩu vàng nguyên liệu. Khi bài toán nguyên liệu được giải quyết, doanh nghiệp mới ổn định sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển ngành chế tác nữ trang trong nước.

Số liệu nhu cầu nguyên liệu và tiềm năng xuất khẩu

Theo thống kê của VGTA, nhu cầu vàng nguyên liệu phục vụ sản xuất vàng trang sức hiện vào khoảng 50 tấn mỗi năm, tương đương 5 tỉ USD, bình quân hơn 416 triệu USD mỗi tháng. Trong đó khoảng một nửa sản lượng dùng cho thị trường trong nước, phần còn lại phục vụ xuất khẩu.

Với khoảng 25 tấn vàng đưa vào chế tác và xuất khẩu hằng năm, ngành vàng trang sức có khả năng mang về từ 3,5-4 tỉ USD.

VGTA lưu ý đây là lĩnh vực hiếm hoi vừa sử dụng nguyên liệu nhập khẩu vừa tạo ra sản phẩm xuất khẩu để tái tạo nguồn ngoại tệ cho nền kinh tế; nhập vàng nguyên liệu để chế tác không chỉ đáp ứng tiêu dùng nội địa mà còn tạo ra giá trị gia tăng thông qua xuất khẩu.

Quy định đo lường, chất lượng và hỗ trợ doanh nghiệp vừa nhỏ

Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đang xin ý kiến về một dự thảo thông tư mới quy định đo lường và chất lượng đối với vàng miếng, vàng trang sức, mỹ nghệ và vàng nguyên liệu trong quá trình sản xuất, nhập khẩu, lưu thông. Nguyễn Ngọc Trọng, Giám đốc Công ty Vàng Đối tác mới NPJ, cho rằng triển khai các quy định mới cần gắn với giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp để minh bạch hóa thị trường vàng.

Ông Trọng nhấn mạnh cả doanh nghiệp lớn và các cơ sở vừa và nhỏ đều cần tiếp cận nguồn vàng nguyên liệu hợp pháp, có hóa đơn, chứng từ. Cơ chế phù hợp giúp các cơ sở nhỏ vốn là đơn vị tạo việc làm và duy trì nghề truyền thống tiếp tục tồn tại; nếu chỉ ưu tiên doanh nghiệp lớn, các đơn vị nhỏ sẽ gặp khó khăn tiếp cận nguồn cung.

Yêu cầu cấp phép nhập khẩu và truy xuất nguồn gốc

Nhiều doanh nghiệp đề nghị NHNN sớm xây dựng cơ chế cấp phép nhập khẩu vàng nguyên liệu để bảo đảm nguồn cung ổn định, minh bạch cho hoạt động sản xuất vàng trang sức. Đồng thời, việc truy xuất nguồn gốc sản phẩm cần được thực hiện đồng bộ để tăng tính minh bạch, tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dài hạn.

Điểm mới trong dự thảo Nghị định 24 về thanh toán

Theo dự thảo sửa đổi Nghị định 24, các giao dịch mua bán vàng có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên trong ngày của một khách hàng phải được thực hiện thông qua phương tiện thanh toán không dùng tiền mặt. Đối với giao dịch mua vàng miếng, việc sử dụng thẻ tín dụng hoặc các phương thức thanh toán có nguồn tiền từ hoạt động cấp tín dụng phải tuân thủ quy định của pháp luật về hoạt động cấp tín dụng. Đây là điều khoản chưa có trong Nghị định 24 hiện hành.

Những đề xuất trên đang nằm trong giai đoạn lấy ý kiến rộng rãi; các doanh nghiệp và hiệp hội ngành nghề tiếp tục theo dõi để đề xuất cụ thể nhằm cân bằng giữa tháo gỡ thủ tục hành chính và đảm bảo công tác quản lý, minh bạch thị trường.